Reklama:

ASPEKTY PRAWNE

 BADANIE OJCOSTWA

Ustalenie ojcostwa może nastąpić na 3 sposoby (Kodeks rodzinny i opiekuńczy): 

1. W małżeństwie: domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki 
2. Poza małżeństwem: uznanie dziecka przez ojca
3. W spornym ojcostwie: ustalenie ojcostwa przez sąd, zwykle na podstawie badań ojcostwa (więcej w zakładce: Aspekty prawne).

 

 

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy uznaje się, że dziecko pochodzi od męża matki?
             Na podstawie art. 62 §1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego istnieje domniemanie, że dziecko pochodzi od męża matki, jeśli urodziło się w czasie trwania małżeństwa lub przed upływem 300 dni od jego ustania albo unieważnienia. Obalenie tego domniemania nastąpić może na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa (więcej informacji w zakładce: aspekty prawne).

W jakich okolicznościach domniemany ojciec może ustalić ojcostwo przez uznanie dziecka?
 Zgodnie z art. 72 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego -jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki albo gdy domniemanie zostało obalone ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie dziecka przez ojca albo na mocy orzeczenia sądu. Można uznać dziecka bez względu na jego wiek bez spełnienia powyższych warunków. Uznanie dziecka poczętego i małoletniego przez jego ojca wymaga również uzyskania zgody jego matki. Uznanie dziecka pełnoletniego wymaga zgody tego dziecka.
 
Kiedy osoba może zażądać sądowego badania ojcostwa.
 Sądowego badania genetycznego można zażądać w sytuacji kiedy ojciec nie uznał dobrowolnie dziecka (na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego). Przed podjęciem decyzji w tej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
 
Kto może wystąpić do sądu o przeprowadzenie badania ojcostwa.
Zgodnie z art.84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, prawo do żądania badań ma: dziecko, jego matka i domniemany ojciec dziecka. Ani matka ani domniemany ojciec nie mogą wystąpić z żądaniem badania ojcostwa po śmierci dziecka albo po osiągnięciu przez nie pełnoletności. 
W sytuacji gdy matka dziecka jest niepełnoletnia powództwo w jej imieniu wytacza jej prawny opiekun.
 
Kto może wytoczyć powództwo o wykluczenie ojcostwa?
 Zgodnie z art. 69 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, powództwo o wykluczenie ojcostwa może wytoczyć matka dziecka w ciągu 6 miesięcy od jego urodzenia, natomiast zgodnie z art. 63 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mąż matki dziecka w ciągu 6 miesięcy od dnia, w  którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę. Zgodnie z art. 70 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powództwo takie może wytoczyć również dziecko po osiągnięciu pełnoletności, nie później jednak niż w ciągu 3 lat od jej osiągnięcia. Terminy te są nieprzekraczalne. Nie można wystąpić o wykluczenie ojcostwa po śmierci dziecka.
 
Jakie są skutki wykluczenia ojcostwa? 
           
Skutkiem wykluczenia ojcostwa jest ustanie praw i obowiązków pomiędzy ojcem a dzieckiem, w tym: władzy rodzicielskiej, nazwiska dziecka oraz prawa dziedziczenia. Kwestią sporną pozostaje nadal czy po wykluczeniu ojcostwa mąż matki może żądać zwrotu dokonanych na rzecz dziecka świadczeń alimentacyjnych.


Badanie ojcostwa dla celów sądowych
Jednym z głównych dowodów w procesie ustalania ojcostwa jest ekspertyza z badań genetycznych i mimo że stanowi ona dowód pomocniczy, to jednak ze względu na obiektywizm i pewność wnioskowania na podstawie badań genetycznych, ekspertyzy te stanowią podstawę wyroków sądowych. Sąd lub prokurator, na wniosek stron procesowych, zleca specjalistycznym laboratoriom wykonanie badań genetycznych w celu ustalenia ojcostwa. Zlecenie sądowe wymaga protokolarnego pobierania DNA, polegającego zwykle na bezinwazyjnym i bezbolesnym pobraniu wymazu nabłonkowych komórek jądrzastych z podpoliczkowej części jamy ustnej. W niektórych laboratoriach stosujących starsze metody badań, pobierana jest krew, niemniej DNA zawarte w wymazie złuszczonych komórek nabłonka policzków nie różni się niczym od DNA krwi, więc stosowanie metod inwazyjnych (pobierania krwi) do badań ojcostwa jest całkowicie bezzasadne, zwłaszcza w kontekście badań małych dzieci. Pobraniepolegające na sporządzeniu protokołu pobrania DNA, po uprzednim wylegitymowaniu osób od których pobiera się materiał biologiczny, wykonuje uprawniona osoba w obecności co najmniej dwóch świadków (sąd wymaga potwierdzenia obecności przy pobraniu bezstronnych osób, którymi zwykle są pracownicy laboratorium).
 
Badanie ojcostwa dla celów prywatnych
Badanie pokrewieństwa między ojcem i dzieckiem może być wykonane również na zlecenie prywatne z protokolarnym pobraniem materiału biologicznego (respektowanym zwykle przez sądy jako podstawa do wszczęcia postępowania sądowego), lub na zlecenie prywatne bez pobrania protokolarnego, polegające na analizie dostarczonych przez klienta próbek (taka forma ekspertyzy nie jest uznawana przez sądy). Próbki zawierające dane osobowe porównywane są następnie genetycznie w celu wykonania jednoznacznej ekspertyzy potwierdzającej lub wykluczającej ojcostwo między konkretnymi osobami. W tego typu badaniach pamiętać należy jednak, że na badanie dziecka, w tym pobranie materiału biologicznego, muszą wyrazić pisemną zgodę wszyscy prawni opiekunowie dziecka (zwykle matka i domniemany ojciec). Jeśli jeden z opiekunów nie wyraża zgody na badanie ojcostwa, jedyną drogą jego uzyskania jest postępowanie sądowe i wykonanie badania na zlecenie sądu lub prokuratora.
 
Anonimowe badanie ojcostwa
W niektórych przypadkach, zwykle ze względów społecznych, zastrzeżeń rodziny lub skrępowania wstydem wykonywania takich badań, zainteresowane osoby decydują się na przeprowadzenia anonimowych badań ojcostwa. Procedury postępowania są podobne jak w przypadku innych „wstydliwych” badań genetycznych takich jak testy w kierunku HIV, HCV czy HBV, gdzie w formularzu zamówienia – badania ojcostwa, można podać wymyślony „Nick”, tak że laboratorium wykonujące takie badania, nie znając danych personalnych klienta, wykonuje naukową analizę porównawczą dwóch dostarczonych próbek śladów (nie porównuje osób z imienia i nazwiska – tylko dostarczone próbki). Anonimowość zachowywana jest od chwili kontaktu z laboratorium, gdzie klient może zamówić zestaw do pobierania DNA, bezpośrednio w laboratorium, w punkcie pobrań DNA, aptece lub poprosić o przesłanie na poste-restante (zestaw nie przychodzi wówczas do domu zainteresowanego). Zestaw do pobierania DNA zawiera zwykle wszystkie konieczne elementy, potrzebne do samodzielnego pobrania i zabezpieczenia materiału, w tym proste wymazówki bawełniane, jak również wysuszającą kopertę zwrotną, w której pobrany materiał dostarczany jest do laboratorium. Należy pamiętać jednak, że za dostarczony materiał i jego źródło odpowiada wówczas wyłącznie klient, stąd powinien zapoznać się z aktualnymi regulacjami prawnymi dotyczącymi pobierania materiału biologicznego. Wynik wydawany jest zwykle w sposób uzgodniony wcześniej ze zleceniodawcą w formie pisemnej i/lub elektronicznej, przy zachowaniu bezpieczeństwa danych, zabezpieczanych hasłem znanym jedynie klientowi. Pomimo, że takie badania nie mogą stanowić dowodu w sądzie z oczywistych względów (brak niezależnych świadków pobrania materiału), często wynik analizy i wiedza na temat istnienia lub braku pokrewieństwa rozładowują gromadzone przez lata negatywne emocje związane z niepewnością w kwestii ojcostwa. Z drugiej strony, otrzymywany wynik może stanowić również podstawę do wystąpienia na drogę sądową o przeprowadzenie już protokolarnego pobrania materiału biologicznego i wykonania badań ojcostwa dla celów sądowych.
 
Orzeczenie sądowe
Ustawodawstwo w Polsce przewiduje możliwość ustalenia ojcostwa w formie orzeczenia sądowego, będącego najczęściej wynikiem zgodnych ustaleń obydwu stron (matki i domniemanego ojca). Problem spornego ojcostwa pojawia się z chwilą, gdy mężczyzna wskazany przez matkę nie uznaje dziecka. Kwestię orzeczenia sądowego reguluje ustawa „Kodeks rodzinny i opiekuńczy”, uchwalona w 1964 roku (nowelizacja z 1975r). Art. 72 wyżej wymienionej ustawy stwierdza, że „Jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki albo gdy domniemanie takie zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie dziecka przez ojca, albo na mocy orzeczenia sądu”. Co więcej, istnieją dwie odmienne sytuacje prawne, w zależności od tego czy dziecko urodziło się w związku małżeńskim czy też poza nim.
Orzeczenie sądowe ojcostwa w związku małżeńskim
W związku małżeńskim ustalenie ojcostwa następuje na zasadzie domniemania, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, zgodnie z artykułem 62 ustawy, gdzie zapisano, że: „jeżeli dziecko urodziło się w trakcie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki”. Małżonkom przysługuje prawo do wykluczenia ojcostwa w okresie pierwszych 6 miesięcy od dnia narodzin dziecka, co wymaga jednak „wykazania niepodobieństwa, aby mąż matki dziecka mógł być ojcem tegoż dziecka”.
Orzeczenie sądowe ojcostwa poza związkiem małżeńskim
Dziecko urodzone poza związkiem małżeńskim może być uznane przez ojca dobrowolnie (nadaje mu wówczas swoje nazwisko) lub na podstawie orzeczenia sądowego. Niemniej jednak należy pamiętać że prawo składania wniosku o ustalenie ojcostwa przysługuje wyłącznie matce, samemu dziecku (jeśli jest pełnoletnie) i prokuratorowi. Zgodnie z artykułem 85 ustawy, „domniemywa się że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzysetnym a nie później niż sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem dziecka”. Zatem powództwo o ustalenie ojcostwa wytaczane jest domniemanemu ojcu, gdzie jeden proces sądowy rozpatruje sprawę wyłącznie jednego domniemanego ojca, chociaż w dowolnym momencie po urodzeniu dziecka. Matka dziecka musi przedstawić fakty, które uprawdopodobniają ojcostwo wskazanego mężczyzny. W przypadku, gdyby domniemany ojciec nie uznawał dziecka, pozwany mężczyzna musi udowodnić, że „nieprawdopodobieństwem jest, aby mógł być ojcem tego dziecka”. W takiej sytuacji, sąd zwykle przychyla się do prośby wykonania badań genetycznych
 
Koszty sądowe
W przypadku wykazania potwierdzenia ojcostwa, koszty ekspertyzy protokolarnego badania ojcostwa ponosi zwykle pozwany mężczyzna, w pozostałych przypadkach sąd, prokuratura lub matka dziecka (rzadko).

Badanie ojcostwa wobec bezpieczeństwa danych osobowych
. 
W większości krajów, gromadzenie danych bez wiedzy i zgody osób badanych jest zabronione, co wynika z Deklaracji Praw Człowieka. Stąd publiczne bazy danych tworzone są zwykle na podstawie profili genetycznych osób skazanych lub oskarżonych o dokonanie przestępstwa. W Polsce istnieją przepisy ograniczające zbieranie danych osobowych, co nie dotyczy jednak bezpośrednio cech genetycznych, identyfikujących daną osobę. 

Źródła: w zakładce Biblioteka

 Reklamy:

UA-49095250-1